نقش تلفن همراه در میزان یادگیری
عریف
واوولاو شارپلز (۲۰۰۲)، در تعریف خود از یادگیری سیار، بر جنبههایی که مشخصهً خدمات سیارهستند تأکید کردهاند، در حالیکه لیونگ و چن (۲۰۰۳)، بر ویژگیهای مرتبط با زیر ساختهای ارتباطی مانند شبکههای بی سیم تمرکز کردهاند. در تعریف دیگر آمده است، یادگیری سیارعبارت است ازسهولت یادگیری و دسترسی به منابع آموزشی برای کاربران وسایل سیار از طریق یک رسانهً بی سیم که به طور عمده بر سهولت حرکت وسایل تأکید کرده است. وی در این رابطه میگوید که من یادگیری سیاررا، ارائه آموزش و یادگیری از طریق دستیارهای دیجیتال شخصی، لب تاپها، ابزارهای دستی، تلفنهای هوشمند و تلفنهای همراه تعریف میکنم، یعنی وسایلی که به راحتی قابل حمل باشند. اِلای نیز، یادگیری سیار را به عنوان ارائه یادگیری از طریق وسایل سیار توصیف کرده است.
مبانی نظری
نی اسمیت و همکاران ، در رابطه با دسته بندی مبانی فعالیتهای یادگیری سیار میگویند ، فعالیتهای مبتنی بر یادگیری سیار به شش حیطه تقسیم میشود که چهار حوزه آن به نظریههای یادگیری اساسی مربوط است . این نظریهها عبارتند از : رفتارگرایی ، ساختن گرایی ، موقعیتی و مشارکتی دو حوزه دیگر نیز عبارتند از یادگیری غیررسمی و مادام العمر و یادگیری و آموزش حمایت شده که بیشتر با زمینه و کاربرد ارتباط دارند . از این شش رویکرد ، رویکرد ساختن گرایی بر حسب توصیفی که از یادگیری دارد ، برای یادگیری سیار مفید تر است . رفتارگرایی تنها به ارتباط بین عمل فراگیر و پاسخ منفعلانه توجه دارد . رویکردهای موقعیتی و مشارکتی نیز بیشتر مربوط به روشهایی هست که یادگیری در آنها معمولاً به یک فعالیت ساختن گرایانه منجر میشود . اُمالی و همکاران (۲۰۰۵)، نیز در مقاله خود به همین تقسیم بندی اشاره کردهاند و کاربردهای این نظریهها را در یادگیری سیار مورد بحث قرار دادهاند .
مزایای یادگیری سیار
تلاش برای ایجاد جوامعی بدون معضل بی سوادی در شهرها و روستاها
اجتناب از بی سوادی در کشورهای پرجمعیت و فقیر که قادر به تهیه محیطهای آموزشی، تجهیزات و امکانات زیربنایی نیستند
افزایش فرصتهای مطالعه پاره وقت و به تعبیر دیگر مطالعه در حال کار
اتصال نواحی روستایی که قادر به دریافت یادگیری الکترونیکی نیستند به جامعه یادگیری سیار
صرفه جویی در هزینه از نظر پرداخت هزینههای اجاره یا خرید مکانهای آموزشی
صرفه جویی در زمان و انرژی
ارائه فرصت ادامه تحصیلات عالی به زنان خانه دار و بچه دار
تلاش برای ریشه کنی نارساییهای آموزشی
مرتفع کردن مشکل نقص تدریس مربیان و مدرسین
افزایش ارتباطات و مشارکت به ویژه ارتباطات فرد به فرد
کاربرد وسایل و ابزارهای آموزشی سبک و قابل حمل
کسب دانش و مهارتهایی که در یک منطقه یا کشور وجود ندارد، از طریق اتصال به مناطق یا کشورهای دیگر
تعیین نیازهای آموزشی مناطق مختلف بصورت فراگیر و ارائه مواد یادگیری منطبق با آن نیازها
تشویق و ترویج یادگیری مشارکتی در کلاس
کارآمد ساختن و تسهیل فرایند یادداشت برداری و یادداشت سازی
تسهیل بازیابی اطلاعات و یادداشتها در هر زمان ومکان جهت تأمل و بازنگری بیشتر
تلاش در کاهش بحران خشونت و تبعیض در مراکز آموزشی
جلوگیری از مشکل مردود شدن دانش آموزان
افزایش رغبت دانش آموزان به تحصیل و فضای مدرسه
افزایش تعامل بین یادگیرندگان با یکدیگر و با اساتید و اساتید با یکدیگر
حمایت از یادگیری مادام العمر و خود هدایت شده
دسترسی به مواد ومحتوای یادگیری در هر زمان ومکان
هزینه پائین دستگاههای سیار نسبت به سایر دستگاههای مورد استفاده در یادگیری
چالشها
چالشهای مربوط به مبنای نظری یادگیری سیار
بسیاری از منتقدان معتقدند که نظریه ساختن گرایی مبنای روشن و واضحی ندارد . عدم وجود یک واقعیت عینی ، دشواری ارزشیابی به دلیل عدم عینی بودن ملاکها ، عدم برنامه ریزی و طراحی قبلی باعث پذیرفته نشدن نظریه ساختن گرایی در یادگیری سیار میشود .
چالشهای مربوط به زیر ساختهای فنی، اقتصادی و فرهنگی جامعه
عدم سرمایه گذاری دولتها در زمینه یادگیری سیار، هزینههای بالای مکالمه و پیامک ، هزینههای هنگفت در زمینه دسترسی به اینترنت از طریق این وسایل ، محدودیت پهنای باند و مسائل فرهنگی که در رابطه با پذیرش همگانی خدمات سیار در بعضی جوامع وجود دارد، کاربرد آنها را کاهش میدهد .
چالشهای مربوط به مخالفت مراکز آموزشی، اساتید، معلمان و والدین
نگاهی به تاریخچه استفاده از تکنولوژیهای مختلف در آموزش این نکته را روشن میسازد ، که ورود هر تکنولوژی جدید به عرصه آموزش، مخالفتها و انتقادات زیادی بویژه از سوی اساتید ، معلمان و والدین سنت گرا ، را بدنبال داشته است . بدون شک این مخالفتها درمیان والدین و معلمان کشورهای در حال توسعه بسیار شدید تر هستند و آنها به سختی یادگیری سیار را به رسمیت خواهند شناخت .
چالشهای مربوط به یادگیرندگانِ سیار
فراگیران علاوه بر استفاده از این وسایل در یادگیری، نیاز به ارتقای مهارتهای فنی و شناختی را دارند . مهارت فنی از این نظر که کاربران توانایی استفاده از وسایل را داشته باشند و قادر باشند از امکانات متنوع آن در موقعیتهای مختلف استفاده کنند . مهارت شناختی از این نظر که یادگیرنده سیار به اطلاعات فراوانی دسترسی دارد بنابراین باید قادر به شناخت و انتخاب صحیح اطلاعات مفید و نیز پردازش وتحلیل آنها باشد . از طرفی یادگیرندگان سیار باید مهارت خود ارزشیابی و خودتنظیمی را در خود پرورش دهند تا بتوانند بدون تکیه به راهنمایی دیگران مطالب آموزشی را یاد گیرند . استفادههای نادرست و غیرآموزشی از وسایل ، مشکلات فرهنگی اینترنت ، خراب شدن دستگاهها و افزایش هزینهها کار آموزش و یادگیری را بیش از پیش دشوارتر میسازد . یکی دیگر از چالشها بی اطلاعی فراگیران از قابلیت دستگاههای خود ، در امر یادگیری و یا عدم تمایل به کاربرد آنها است .
ابزارهای الکترونیکی همراه شیوههای زندگی و نیز روشهای یادگیری را متحول کردهاند . یادگیری از طریق آنها به معنی یادگیری در هر زمان و هر مکان است . لذا یادگیری میتواند از راههای مختلف ایجاد شود ، افراد میتوانند به کمک آنها به منابع آموزشی دسترسی داشته باشند و با دیگران ارتباط برقرار کنند . بنابراین استفاده از تلفن همراه یکی از مهمترین ابزارهای مدرن است که تقریبا تمام مردم بدون شک از آن استفاده می نمایند ، به طوریکه طبق تحقیقات امروزه بیش از ۶ میلیارد نفر در جهان از ابزارهای الکترونیکی همراه استفاده میکنند که پیشبینی میشود تا پایان سال ۲۰۱۷ این تعداد در ایران به ۱۱۲ میلیون نفر برسد . دسترسی و توسعه تکنولوژیهای تلفنهای همراه موجب رشد آنها شده است . رشد ۲۷۰درصدی استفاده از تلفن همراه طی ۵ سال گذشته نشان از آن دارد که در آیندهای بسیار نزدیک تاثیرات بیشازپیش آن را در زمینههای مختلف نظیر آموزش، تجارت، پزشکی و … خواهیم دید .
تعریف یادگیری از طریق موبایل
یادگیری از طریق تلفن همراه می توان تعاریف مختلفی ارائه کرد که به طور کلی هرگونه یادگیری که یادگیرنده در یک محیط ثابت از قبل برنامهریزی شده قرار ندارد صورت میگیرد و به طور خاصتر یادگیری سیار به آن نوع یادگیری گفته میشود که هر نوع دانش، نگرش و مهارت در هر زمان و مکان است که باعث تغییر در رفتار شود. به عبارت دیگر یادگیری از طریق موبایل محدودیت مکان یادگیری را با ایجاد انعطاف در آن کاهش میدهد و تمرکز این فناوری بر متحرک بودن مکان یادگیری است. لذا یادگیری از این طریق در هر مکان امکان دسترسی به مواد یادگیری متفاوت را فراهم می کند. این نوع یادگیری کاملاً تعاملی و لذتبخش است و به راحتی میتوان از آن برای ایجاد یادگیری موثرتر و سرگرمکنندهتر نیز استفاده نمود.
ویژگی های یادگیری از طریق موبایل
یادگیری در هر زمان و مکانی
امکان یادگیری متعدد بدون محدودیت
وجود تعامل گروهی
امکان ارائه کردن محتوای آموزشی تعاملی
در سالهای اخیر یونسکو تلاش کرده تا در زمینه استفاده بیشتر و بهتر از فناوری ابزارهای الکترونیکی همراه برای ارتقای یادگیری ، به دولتها و سایر ذینفعان آموزش کمک کند . همچنین یونیسکو در تلاش است تا با استفاده از ابزارهای الکترونیکی همراه ، هدف آموزش برای همه را گسترش دهد ، تا آنها پاسخگوی چالشهای جدیدی در حوزه ی آموزش باشند تا کلاسهای آموزشی رسمی را پربارتر برگزار کنند .
راهکارهای افزایش اثربخشی دوره های آموزشی از طریق موبایل
همانطور که ذکر شد تجربه یادگیری با استفاده از موبایل بسیار موثر است چراکه فرصت یادگیری در هر زمان و مکانی و بدون هیچ محدودیتی را برای افراد ایجاد می کند . در اینجا به چند روش که به موجب افزایش اثر بخشی دوره های آموزشی با موبایل کمک میکند، اشاره می نماییم :
تهیه فیلم و کلیپ جهت ایجاد یادگیریهای کوچک (micro learning)برای فراگیر
زمانی که یادگیرندگان دارای محدودیت زمانی و یا در مسیر حرکت به سمت محلی باشند ، با یک محتوای آموزش موبایلی نیم ساعت می توانند اطلاعات مورد نیاز خود آن را مطالعه و یا در قالب یک کلیپ یا فیلم به دست آورند ، قرار دادن یک ویدیو در دوره آموزش موبایلی سبب می شود تا یادگیرندگان به راحتی و به سرعت به اطلاعات مورد نیاز خود به دست آورند .
تشویق و تحریک افراد به شرکت در بحث های گروهی در یادگیری از طریق موبایل
یک بخش جالب و مهیج در این روش این است که یادگیرندگان می توانند با افراد دیگر مانند هم کلاسی ها ، همکاران و … بحث کنند و از حمایت اساتید خود در هر مکان و زمانی برخوردار شوند .
چشم اندازهای آینده یادگیری سیار/ از طریق موبایل
در آینده نزدیک متخصصین در حوزه طراحی برنامههای یادگیری از رویکردهای مختلفی همچون یادگیرنده محوری ، یادگیریهای مشارکتی و قابلانعطاف و .. بهره خواهند برد . آینده یادگیری موبایلی، یادگیری همزمان است ( ubiquitous learning) این نوع از یادگیری در نوعی یادگیری الکترونیکی است که در آن از ابزارهای سیار استفاده می شود و در آن تلاش بر این است که بین خواسته های آموزش و امکانات فناوری تعادل ایجاد گردد .
نتیجه گیری
به نظر می رسد که مانع اصلی در برابر رشد و همه گیر شدن آموزش از طریق موبایل ، محدودیت ها و در دسترس نبودن سخت افزار مورد نیاز آن می باشد ، لذا لازم است بسترهای لازم و مورد نیاز آن فراهم گردد تا افراد بیشتری قادر به استفاده از این روش و یادگیری از طریق آن باشند . همچنین ضروری است که با تحقیق و تمرکز بر روی محتوای آموزشی که از طریق این تکنولوژی ها مورد استفاده است در آموزش سیار ارائه می شوند ، این روش آموزشی در زمینه های گوناگون می تواند موثر واقع شود چراکه پیشرفت و بهبود محتوای آموزشی در کنار ابزار ضروری آن ، بهترین رویکرد را از آموزش سیار به خصوص موبایلی، در عرصه های مختلف عرضه خواهد داشت